طیف لیکرت به پژوهشگران و سازمانها کمک میکند شدت یک نظر، احساس یا تجربه را اندازهگیری کنند، نه اینکه آن را به یک پاسخ ساده «بله» یا «خیر» کاهش دهند. این مقیاس در پرسشنامههای رضایت مشتری، تجربه کارکنان، ارزیابی دورههای آموزشی، تحقیقات بازار و پژوهشهای دانشگاهی برای سنجش میزان رضایت، موافقت، فراوانی، کیفیت ادراکشده و احتمال انجام یک رفتار به کار میرود.
یک سوال طیف لیکرت که بهدرستی طراحی شده باشد، گزینههایی روشن و مرحلهبندیشده در اختیار پاسخدهنده قرار میدهد و همزمان دادههایی منظم و قابلمقایسه برای تحلیل تولید میکند. بااینحال، کیفیت نتایج فقط به استفاده از چند گزینه عددی وابسته نیست؛ تعداد درجات مقیاس، تعادل میان گزینههای مثبت و منفی، تعریف گزینه میانی و تناسب پاسخها با موضوع مورد سنجش، همگی بر اعتبار دادهها اثر میگذارند.
در این راهنما با تعریف مقیاس لیکرت، انواع سوالات آن و تفاوت طیفهای ۳، ۴، ۵ و ۷ گزینهای آشنا میشوید. همچنین یاد میگیرید چگونه سوالات طیف لیکرت را بدون سوگیری در یک نظرسنجی آنلاین طراحی کنید و نتایج را با استفاده از فراوانی، درصد، میانگین، میانه، نما و انحراف معیار تحلیل کنید. در ادامه نیز میتوانید از ماشینحساب رایگان طیف لیکرت برای بررسی سریع دادهها کمک بگیرید.
طیف لیکرت یا مقیاس لیکرت چیست؟
طیف لیکرت روشی برای سنجش نگرشها، ادراکها و رفتارها با استفاده از مجموعهای از گزینههای پاسخ مرتب و درجهبندیشده است.
در این روش، بهجای آنکه پاسخدهنده فقط میان دو پاسخ انتخاب کند، میتواند شدت موافقت، رضایت یا تجربه خود را در یک طیف مشخص نشان دهد.
برای مثال، میتوانید گزاره زیر را در یک پرسشنامه رضایت مشتری مطرح کنید:
«از تجربه تحویل سفارش خود راضی هستم.»
سپس گزینههای پاسخ را به این صورت در اختیار مخاطب قرار دهید:
بسیار ناراضی، ناراضی، نه راضی و نه ناراضی، راضی، بسیار راضی
این روش نخستین بار توسط رنسیس لیکرت در پژوهش او درباره سنجش نگرشها معرفی شد.
از نظر دقیق علمی، هر گزاره مستقلی که پاسخدهنده براساس گزینههای درجهبندیشده به آن پاسخ میدهد، یک «گویه لیکرت» است. یک مقیاس لیکرت کامل معمولاً از چند گویه مرتبط تشکیل میشود که امتیازهای آنها در کنار هم برای اندازهگیری یک مفهوم گستردهتر به کار میروند؛ مفاهیمی مانند رضایت مشتری، تعلق خاطر کارکنان یا کیفیت ادراکشده خدمات.
مقیاس لیکرت در تحقیقات بازار، تجربه مشتری، منابع انسانی، آموزش، پرسشنامههای روانشناسی و پژوهشهای دانشگاهی کاربرد گستردهای دارد؛ زیرا کمک میکند دیدگاهها و تجربههای ذهنی به پاسخهایی مرتب، قابلمقایسه و قابلتحلیل تبدیل شوند.
طیف لیکرت یا Likert scale برای اندازهگیری دیدگاه، احساس، قضاوت و به طور کلی موضوعاتی که قابل مشاهده نیستند اما بر رفتار اشخاص اثرگذارند، به کار میرود.
انواع سوالات طیف لیکرت کداماند؟
نوع گزینههای پاسخ باید با مفهوم مشخصی که قصد اندازهگیری آن را دارید هماهنگ باشد. سوالات مبتنی بر طیف لیکرت را میتوان برای سنجش موافقت، رضایت، فراوانی، کیفیت، احتمال و شدت یک احساس یا ادراک به کار برد.
| نوع سوال طیف لیکرت | چه چیزی را اندازهگیری میکند؟ | نمونه سوال یا گزاره |
|---|---|---|
| سوال موافقت و مخالفت | میزان موافقت یا مخالفت پاسخدهنده با یک گزاره | به نظر من، سیاست کاری انعطافپذیر سازمان برای تیم ما مناسب است. |
| سوال رضایت | میزان رضایت از یک خدمت، محصول یا تجربه | تا چه اندازه از زمان پاسخگویی تیم پشتیبانی رضایت دارید؟ |
| سوال فراوانی | تعداد دفعات وقوع یک رفتار یا فعالیت | در طول هفته چند بار از داشبورد گزارشها استفاده میکنید؟ |
| سوال کیفیت | کیفیت ادراکشده یک محصول، خدمت یا تجربه | کیفیت محتوای دوره آموزشی را چگونه ارزیابی میکنید؟ |
| سوال احتمال | احتمال انجام یک اقدام در آینده | چقدر احتمال دارد این خدمت را به یکی از همکاران خود پیشنهاد دهید؟ |
| سوال شدت | قدرت یا شدت یک احساس، ویژگی یا ادراک | احساس میکنم مسئولیتهای روزانه من بهروشنی تعریف شدهاند. |
پیش از انتخاب برچسبهای طیف، دقیقاً مشخص کنید چه مفهومی را میخواهید بسنجید. برای مثال، نباید برای سوالی درباره فراوانی یک رفتار از گزینههای «موافقم» و «مخالفم» استفاده کنید. به همین ترتیب، گزینههای مربوط به رضایت برای سنجش میزان اهمیت یک موضوع مناسب نیستند.
برای آشنایی با سایر قالبهای سوال و انتخاب گزینه متناسب با نوع دادهای که نیاز دارید، راهنمای انتخاب انواع سوالات پرسشنامه را مطالعه کنید.
انواع طیف لیکرت ۳، ۴، ۵ و ۷ تایی
انواع طیف لیکرت براساس تعداد گزینههایی که در اختیار پاسخدهنده قرار میگیرند از یکدیگر متمایز میشوند. تعداد مناسب گزینهها به سطح جزئیاتی بستگی دارد که برای تحلیل نیاز دارید. آیا فقط به یک برداشت کلی و سریع نیاز دارید یا میخواهید تفاوتهای ظریف میان درجات رضایت، موافقت یا فراوانی را نیز شناسایی کنید؟
طیفهای لیکرت ۵ و ۷ گزینهای کاربرد گستردهای دارند؛ زیرا بدون ارائه تعداد بیشازحد گزینهها، درجات کافی برای بیان دیدگاه پاسخدهنده ایجاد میکنند. در مقالهای درباره تحلیل دادههای طیف لیکرت در Journal of Graduate Medical Education نیز اشاره شده است که مقیاسهای لیکرت معمولاً از پنج یا هفت گزینه مرتب تشکیل میشوند.
طیف لیکرت ۳ تایی
طیف لیکرت ۳ تایی سادهترین قالب این مقیاس است. این طیف زمانی کاربرد دارد که بخواهید نگرش کلی پاسخدهندگان را بسنجید یا بدون نیاز به درجات متعدد، یک برداشت سریع از دیدگاه آنها به دست آورید.
مثال:
| گزاره | گزینههای پاسخ |
|---|---|
| سیاست کاری فعلی برای تیم ما مناسب است. | مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم |
این قالب برای پرسشنامههای کوتاه یا موقعیتهایی مناسب است که تحلیل نتایج به تفاوتهای جزئی میان دیدگاهها نیاز ندارد.
محدودیت اصلی طیف ۳ تایی این است که ممکن است تفاوتهای کوچک میان پاسخدهندگان را نشان ندهد. برای مثال، فردی که اندکی با یک گزاره موافق است و فردی که موافقت زیادی دارد، هر دو ناچارند گزینه «موافقم» را انتخاب کنند.
طیف لیکرت ۴ تایی
طیف لیکرت ۴ تایی چهار گزینه پاسخ دارد و معمولاً گزینه میانی خنثی را حذف میکند. بنابراین، زمانی استفاده میشود که بخواهید پاسخدهنده جهت مشخصی از موافقت یا مخالفت را انتخاب کند و در نقطه میانی باقی نماند.
مثال:
| گزاره | گزینههای پاسخ |
|---|---|
| فرایند خرید آسان بود. | کاملاً مخالفم، مخالفم، موافقم، کاملاً موافقم |
مقیاس لیکرت ۴ گزینهای زمانی مفید است که بیطرفی یا انتخاب گزینه خنثی با تصمیم مورد ارزیابی تناسب نداشته باشد.
بااینحال، باید با احتیاط از آن استفاده کرد؛ زیرا حذف گزینه میانی ممکن است برخی پاسخدهندگان را وادار کند پاسخی انتخاب کنند که دیدگاه واقعی آنها را بهدرستی نشان نمیدهد.
طیف لیکرت ۵ تایی
طیف لیکرت ۵ تایی یکی از رایجترین قالبها در پرسشنامههای رضایت و سنجش موافقت است. این مقیاس میان سادگی پاسخگویی و ارائه درجات کافی از دیدگاه پاسخدهنده تعادل برقرار میکند و معمولاً یک گزینه میانی خنثی دارد.
مثال:
| گزاره | گزینههای پاسخ |
|---|---|
| از کیفیت خدمات مشتریان رضایت دارم. | کاملاً مخالفم، مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم، کاملاً موافقم |
در یک نمونه پرسشنامه طیف لیکرت ۵ تایی، گزینه میانی به افرادی اجازه میدهد که دیدگاهی خنثی یا بینابینی دارند، بدون انتخاب اجباری یکی از دو جهت پاسخ دهند.
این قالب در پرسشنامههای رضایت مشتری، نظرسنجی کارکنان، ارزیابی دورههای آموزشی و نظرسنجیهای داخلی سازمان کاربرد زیادی دارد. طیف پنجگزینهای فضای کافی برای بیان دیدگاه ایجاد میکند، بدون آنکه پاسخگویی را غیرضروری پیچیده کند.
طیف لیکرت ۷ تایی
طیف لیکرت ۷ تایی هفت سطح پاسخ ارائه میدهد و زمانی مناسب است که بخواهید تفاوتهای ظریفتری میان درجات رضایت، موافقت یا فراوانی شناسایی کنید.
به همین دلیل، این مقیاس بیشتر در پژوهشهای دانشگاهی، مطالعات روانشناختی و پرسشنامههایی استفاده میشود که به تحلیل دقیقتر دیدگاه پاسخدهندگان نیاز دارند.
مثال:
| گزاره | گزینههای پاسخ |
|---|---|
| محیط کار به من کمک میکند تمرکز بیشتری داشته باشم. | کاملاً مخالفم، مخالفم، تاحدودی مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، تاحدودی موافقم، موافقم، کاملاً موافقم |
مقیاس هفتگزینهای به پاسخدهندگان اجازه میدهد تفاوتهای ظریفتری در دیدگاه خود نشان دهند، اما برای همه موقعیتها مناسب نیست.
هنگامی که مخاطبان پرسشنامه عمومی هستند یا پرسشنامه طولانی است، طیف لیکرت ۵ تایی ممکن است روشنتر باشد و پاسخگویی به آن زمان کمتری نیاز داشته باشد.
| نوع مقیاس | تعداد گزینهها | چه زمانی مناسب است؟ | نکته قابلتوجه |
|---|---|---|---|
| طیف لیکرت ۳ تایی | ۳ | برای دریافت برداشت سریع و پرسشنامههای کوتاه | ممکن است برای سنجش تفاوتهای ظریف بیشازحد محدود باشد. |
| طیف لیکرت ۴ تایی | ۴ | زمانی که نمیخواهید گزینه خنثی ارائه دهید | ممکن است پاسخدهنده را به انتخاب موضعی غیرمنطبق با دیدگاه واقعی او سوق دهد. |
| طیف لیکرت ۵ تایی | ۵ | برای سنجش رضایت، موافقت، تجربه مشتری و تجربه کارکنان | گزینههای مثبت و منفی باید روشن و متوازن نوشته شوند. |
| طیف لیکرت ۷ تایی | ۷ | برای پژوهشها یا موقعیتهایی که به درجات دقیقتر نیاز دارند | ممکن است برای برخی پاسخدهندگان پیچیدهتر باشد یا زمان بیشتری برای پاسخگویی نیاز داشته باشد. |
طیف لیکرت بهتر است چند گزینه داشته باشد؟
برای همه پرسشنامههایی که از مقیاس لیکرت استفاده میکنند، نمیتوان یک تعداد گزینه ثابت و همیشگی تعیین کرد. انتخاب مناسب به هدف سوال، ویژگیهای مخاطبان، طول پرسشنامه و میزان جزئیاتی بستگی دارد که در تحلیل نتایج به آن نیاز دارید.
بااینحال، طیفهای لیکرت ۵ و ۷ گزینهای، بهویژه برای سنجش موافقت، رضایت و فراوانی، کاربرد بیشتری دارند.
طیف لیکرت ۳ تایی زمانی کافی است که هدف شما دریافت یک برداشت کلی و سریع باشد. مقیاس ۵ گزینهای معمولاً انتخابی کاربردی است؛ زیرا میان سادگی پاسخگویی و جزئیات موردنیاز برای تحلیل تعادل ایجاد میکند. طیف لیکرت ۷ تایی نیز زمانی مناسبتر است که بخواهید تفاوتهای ظریفتری میان درجات نظر، احساس یا تجربه پاسخدهندگان شناسایی کنید.
| تعداد گزینهها | چه زمانی مناسب است؟ | نمونه گزینههای پاسخ |
|---|---|---|
| ۳ گزینه | برای سنجش یک برداشت سریع یا نگرش کلی | مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم |
| ۴ گزینه | زمانی که نمیخواهید گزینه خنثی در اختیار پاسخدهنده قرار دهید | کاملاً مخالفم، مخالفم، موافقم، کاملاً موافقم |
| ۵ گزینه | برای بیشتر پرسشنامههای رضایت، موافقت، تجربه مشتری و تجربه کارکنان | کاملاً مخالفم، مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم، کاملاً موافقم |
| ۷ گزینه | برای پژوهشها یا مطالعاتی که به درجات دقیقتر نیاز دارند | از کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم، همراه با گزینههای میانی |
تعداد گزینهها را فقط به این دلیل انتخاب نکنید که یک نوع طیف رایجتر است. تصمیم شما باید براساس نحوه استفاده از نتایج باشد.
اگر فقط به یک نشانه سریع از جهت کلی پاسخها نیاز دارید، طیف ۳ یا ۵ گزینهای ممکن است کافی باشد. اما در پژوهشهای دانشگاهی یا مطالعاتی که به بررسی دقیقتر تفاوت میان شرکتکنندگان نیاز دارند، طیف ۷ گزینهای میتواند فضای بیشتری برای بیان دیدگاه پاسخدهندگان فراهم کند.
تفاوت طیف لیکرت دوقطبی و تکقطبی
هنگام طراحی سوال طیف لیکرت، انتخاب تعداد گزینهها بهتنهایی کافی نیست. باید جهت مقیاس را نیز مشخص کنید: آیا میخواهید نگرش پاسخدهنده را میان دو وضعیت متضاد بسنجید یا قصد دارید میزان وجود یک ویژگی، رفتار یا تجربه را اندازهگیری کنید؟
این پرسش، تفاوت اصلی میان طیف لیکرت دوقطبی و تکقطبی را مشخص میکند.
طیف لیکرت دوقطبی
طیف لیکرت دوقطبی زمانی استفاده میشود که پاسخ در بازهای میان دو وضعیت متضاد قرار میگیرد؛ مانند موافقت و مخالفت، رضایت و نارضایتی، آسانی و دشواری یا پذیرش و رد.
مثال:
| گزاره | گزینههای پاسخ |
|---|---|
| از تجربه استفاده از این خدمت رضایت دارم. | بسیار ناراضی، ناراضی، نه راضی و نه ناراضی، راضی، بسیار راضی |
در این مثال، پاسخدهنده میان دو قطب کاملاً مخالف، یعنی نارضایتی و رضایت، حرکت میکند. بنابراین، طیف دوقطبی برای سنجش نگرشها و دیدگاههایی مانند رضایت مشتری، رضایت کارکنان، ارزیابی سیاستهای داخلی یا میزان موافقت با یک تصمیم مناسب است.
طیف لیکرت تکقطبی
طیف لیکرت تکقطبی زمانی به کار میرود که بخواهید میزان وجود یک ویژگی را بسنجید، بدون آنکه در سوی دیگر مقیاس ویژگی متضادی قرار داشته باشد.
این نوع مقیاس میتواند برای اندازهگیری فراوانی یک رفتار، کیفیت ادراکشده، میزان اهمیت یا احتمال انجام یک اقدام استفاده شود.
مثال:
| سوال | گزینههای پاسخ |
|---|---|
| چند وقت یکبار از داشبورد گزارشها استفاده میکنید؟ | هرگز، بهندرت، گاهی اوقات، اغلب، همیشه |
در این مثال، سوال موقعیتی میان «موافقم» و «مخالفم» را اندازهگیری نمیکند؛ بلکه فراوانی وقوع یک رفتار مشخص را میسنجد. بنابراین، طیف تکقطبی برای سوالهای مربوط به فراوانی، کیفیت، اهمیت، احتمال یا شدت مناسب است.
| معیار مقایسه | طیف لیکرت دوقطبی | طیف لیکرت تکقطبی |
|---|---|---|
| چه چیزی را اندازهگیری میکند؟ | نگرش میان دو وضعیت متضاد | میزان وجود یک ویژگی یا رفتار |
| کاربردهای نمونه | رضایت، موافقت، سهولت و پذیرش | فراوانی، کیفیت، اهمیت و احتمال |
| نمونه گزینههای پاسخ | کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم | هرگز تا همیشه |
| گزینه میانی | معمولاً نشاندهنده وضعیت خنثی است | ممکن است گزینه میانی داشته باشد، اما لزوماً به معنای خنثیبودن نیست |
| چه زمانی مناسب است؟ | زمانی که دیدگاه پاسخدهنده نسبت به یک گزاره میان دو قطب قرار میگیرد | زمانی که شدت، فراوانی یا احتمال وجود یک ویژگی سنجیده میشود |
انتخاب جهت درست مقیاس، سوال را برای پاسخدهنده روشنتر و تفسیر نتایج را سادهتر میکند. برای سنجش میزان موافقت یا رضایت، معمولاً طیف دوقطبی مناسب است. برای بررسی فراوانی یک رفتار، سطح کیفیت، میزان اهمیت یا احتمال انجام یک اقدام، طیف تکقطبی انتخاب دقیقتری خواهد بود.
بهطور خلاصه، طیف دوقطبی جایگاه پاسخدهنده را میان دو قطب متضاد، مانند ناراضی و راضی، اندازهگیری میکند؛ اما طیف تکقطبی نشان میدهد یک ویژگی مانند فراوانی، اهمیت یا احتمال تا چه اندازه وجود دارد.
کاربرد سوالات طیف لیکرت در پرسشنامه
یکی از مزیتهای اصلی طیف لیکرت، انعطافپذیری آن و امکان استفاده در انواع مختلف سوالات پرسشنامه است. این مقیاس فقط برای سنجش میزان موافقت و مخالفت به کار نمیرود؛ بلکه میتوان با آن رضایت، فراوانی، کیفیت، شدت، احتمال و ادراک کلی پاسخدهندگان را نیز اندازهگیری کرد.
به همین دلیل، سوالات طیف لیکرت در پرسشنامههای منابع انسانی، تجربه مشتری، تحقیقات بازار، آموزش، ارزیابی دورهها، مطالعات روانشناختی و پژوهشهای دانشگاهی کاربرد دارند. نکته مهم این است که نوع سوال و گزینههای پاسخ، دقیقاً با مفهومی که قصد اندازهگیری آن را دارید هماهنگ باشند.
سوالات فراوانی و رفتارهای روزمره
هدف: اندازهگیری تعداد دفعات وقوع یک رفتار یا عادت مشخص
مثال: قبل از خروج از محل کار، میز و وسایل خود را مرتب میکنم.
گزینههای پاسخ: هرگز، بهندرت، گاهی اوقات، اغلب، همیشه
موارد استفاده: پرسشنامههای منابع انسانی، مطالعات رفتارشناسی و تحلیل رفتارهای سازمانی
سوالات ارزیابی کیفیت
هدف: سنجش کیفیت ادراکشده یک تجربه، محصول یا خدمت
مثال: کیفیت محصول دریافتی را در مقایسه با مبلغ پرداختشده چگونه ارزیابی میکنید؟
گزینههای پاسخ: بسیار ضعیف، ضعیف، قابلقبول، خوب، عالی
موارد استفاده: پرسشنامههای مدیریت تجربه مشتری، ارزیابی محصول و فروشگاههای اینترنتی
سوالات شدت
هدف: اندازهگیری شدت یک احساس، ویژگی یا ادراک شخصی
مثال: احساس میکنم مهارتهای لازم برای انجام مؤثر وظایف شغلی خود را دارم.
گزینههای پاسخ: کاملاً مخالفم، مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم، کاملاً موافقم
موارد استفاده: ارزیابی مهارت، توسعه حرفهای و پرسشنامههای روانشناسی
سوالات موافقت و مخالفت
هدف: سنجش میزان موافقت یا مخالفت پاسخدهنده با یک ایده، تصمیم یا سیاست
مثال: جلسات هفتگی به هماهنگی بهتر کارهای تیم ما کمک میکنند.
گزینههای پاسخ: کاملاً مخالفم، مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم، کاملاً موافقم
موارد استفاده: نظرسنجی کارکنان، ارزیابی سیاستهای سازمانی و نظرسنجیهای داخلی
سوالات رضایت کلی
هدف: اندازهگیری میزان رضایت پاسخدهنده از یک خدمت یا تجربه
مثال: تا چه اندازه از سرعت تحویل سفارش رضایت دارید؟
گزینههای پاسخ: بسیار ناراضی، ناراضی، نه راضی و نه ناراضی، راضی، بسیار راضی
موارد استفاده: ارزیابی خدمات مشتری، خدمات پس از فروش، دورههای آموزشی و بازخورد رویدادها
سوالات احتمال و توصیه
هدف: سنجش احتمال انجام یک اقدام در آینده، مانند خرید مجدد یا توصیه یک کسبوکار به دیگران
مثال: چقدر احتمال دارد فروشگاه ما را به یکی از دوستان یا همکاران خود پیشنهاد دهید؟
گزینههای پاسخ: بسیار بعید، بعید، نه محتمل و نه بعید، محتمل، بسیار محتمل
موارد استفاده: بازاریابی، وفاداری مشتری، تجربه مشتری و فروش
در پرسلاین میتوانید براساس هدف پرسشنامه، چند نوع از این سوالها را در یک پرسشنامه واحد به کار ببرید. برای مثال، یک پرسشنامه رضایت مشتری میتواند شامل یک سوال برای سنجش رضایت کلی، سوالی برای ارزیابی کیفیت خدمات و سوال دیگری برای بررسی احتمال توصیه برند باشد.
در پرسشنامه رضایت کارکنان نیز میتوان میزان موافقت با سیاستهای محیط کار، احساس قدردانی، وضوح مسئولیتها و تعلق خاطر کارکنان را با سوالهای جداگانه بررسی کرد.
برای شروع سریعتر، میتوانید نمونه پرسشنامه رضایتسنجی مشتری یا نمونه پرسشنامه رضایتسنجی کارکنان را به حساب کاربری خود اضافه کنید و سپس گزارهها، برچسبها و گزینههای طیف را متناسب با هدف پرسشنامه تغییر دهید.
چطور سوالات طیف لیکرت را بدون سوگیری طراحی کنیم؟
طراحی سوالات طیف لیکرت در ظاهر ساده به نظر میرسد: یک گزاره مینویسید و گزینههایی درجهبندیشده، از «کاملاً مخالفم» تا «کاملاً موافقم»، در اختیار پاسخدهنده قرار میدهید. بااینحال، کیفیت نتایج فقط به تعداد گزینهها وابسته نیست؛ نحوه بیان سوال، وضوح برچسبها و ترتیب نمایش گزینههای پاسخ نیز بر دادههای جمعآوریشده اثر میگذارند.
یک سوال سوگیرانه ممکن است بدون آنکه پاسخدهنده متوجه شود، او را بهسمت پاسخ خاصی هدایت کند، بعضی گزینهها را جذابتر نشان دهد یا باعث شود افراد مختلف برداشتهای متفاوتی از یک عبارت داشته باشند. هرچه سوال روشنتر و خنثیتر باشد، نتایج نیز دیدگاه واقعی پاسخدهندگان را دقیقتر منعکس خواهند کرد.
برای آشنایی با خطاهای رایج در جملهبندی سوالها و روشهای کاهش آنها، راهنمای طراحی سوالات پرسشنامه بدون سوگیری را نیز مطالعه کنید.
سوالات طیف لیکرت را روشن بنویسید
کار را با یک گزاره روشن و مشخص آغاز کنید و از عبارتی که پاسخ خاصی را پیشفرض میگیرد، بپرهیزید.
برای مثال، بهجای این سوال:
«تا چه اندازه از خدمات ما رضایت دارید؟»
بهتر است بپرسید:
«تا چه اندازه از خدمات ما راضی یا ناراضی هستید؟»
سوال نخست فقط بر رضایت تمرکز دارد، اما سوال دوم به پاسخدهنده اجازه میدهد رضایت یا نارضایتی خود را بهصراحت بیان کند.
در بسیاری از موارد، بهتر است سوال را دقیقتر نیز بنویسید؛ برای مثال:
«از زمان پاسخگویی تیم پشتیبانی رضایت دارم.»
سپس گزینههای زیر را ارائه دهید:
کاملاً مخالفم، مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم، کاملاً موافقم
هرچه سوال مشخصتر باشد، تحلیل پاسخهای آن نیز سادهتر خواهد بود. سوال کلی «آیا از خدمات ما رضایت دارید؟» ممکن است چند عامل متفاوت مانند قیمت، زمان پاسخگویی، کیفیت محصول، سهولت استفاده و تجربه خرید را همزمان در بر بگیرد.
با نوشتن یک سوال مشخص برای هر عامل، میتوانید دقیقتر تشخیص دهید نقطه قوت یا مشکل اصلی تجربه مشتری در کدام بخش قرار دارد.
به برچسبهای طیف لیکرت توجه کنید
برچسبهای پاسخ مستقیماً بر نحوه درک مقیاس اثر میگذارند. بنابراین، نمایش اعداد ۱ تا ۵ بدون توضیح معنای هر عدد کافی نیست؛ بهویژه زمانی که مخاطبان پرسشنامه فقط پژوهشگران نیستند و گروههای متنوعی از مشتریان، کارکنان یا کاربران را شامل میشوند.
مطمئن شوید گزینههای پاسخ:
روشن و بهسادگی قابلفهم هستند.
میان دو انتهای مقیاس تعادل دارند.
از نظر معنا با یکدیگر همپوشانی ندارند.
با نوع سوال هماهنگ هستند.
با زبان قابلفهم برای مخاطبان پرسشنامه نوشته شدهاند.
برای مثال، اگر یک انتهای طیف «بسیار راضی» است، انتهای مقابل نیز باید به همان اندازه روشن باشد؛ مانند «بسیار ناراضی».
اگر گزینهای در وسط طیف قرار میدهید، معنای آن را دقیق مشخص کنید. آیا این گزینه به معنای «نه موافقم و نه مخالف»، «نمیدانم» یا «برای من کاربرد ندارد» است؟ هر یک از این پاسخها معنای متفاوتی دارد.
| مورد استفاده | گزینه میانی مناسب | چه زمانی استفاده شود؟ |
|---|---|---|
| سنجش میزان موافقت | نه موافقم و نه مخالف | زمانی که پاسخدهنده واقعاً دیدگاهی بینابینی یا بدون جهت مشخص دارد |
| سنجش آگاهی یا دانش | نمیدانم | زمانی که پاسخدهنده اطلاعات کافی برای ارائه پاسخ ندارد |
| سنجش تجربه یا امکان استفاده | برای من کاربرد ندارد | زمانی که موقعیت یا تجربه مطرحشده درباره پاسخدهنده صدق نمیکند |
استفاده نادرست از گزینه میانی میتواند تحلیل نتایج را تضعیف کند. فردی که پاسخ یک سوال را نمیداند، با فردی که دیدگاه خنثی دارد یکسان نیست. همچنین، کسی که هرگز از یک خدمت استفاده نکرده است، با فردی که از آن استفاده کرده اما نظر مثبت یا منفی مشخصی ندارد تفاوت دارد.
ترتیب گزینههای طیف لیکرت اهمیت دارد
ترتیب نمایش گزینهها میتواند بر نحوه خواندن و پاسخگویی افراد اثر بگذارد؛ بهویژه در پرسشنامههای طولانی یا زمانی که گزینهها سریع روی صفحه موبایل مرور میشوند. بنابراین، بهتر است در تمام پرسشنامه از ترتیبی منطقی و یکپارچه استفاده کنید.
برای مثال، اگر مقیاس را با گزینه منفی آغاز میکنید و بهسمت گزینه مثبت پیش میروید:
کاملاً مخالفم ← مخالفم ← نه موافقم و نه مخالف ← موافقم ← کاملاً موافقم
همین جهت را در تمام سوالات مشابه حفظ کنید. ترتیب گزینهها را بدون دلیل مشخص از یک سوال به سوال دیگر معکوس نکنید؛ زیرا تغییر جهت میتواند پاسخدهندگان را سردرگم کند و احتمال انتخاب ناخواسته یک گزینه را افزایش دهد.
گزینههای طیف نیز باید متوازن باشند. اگر دو گزینه مثبت ارائه میکنید، باید دو گزینه منفی متناظر و یک گزینه میانی با معنای روشن نیز وجود داشته باشد.
| عبارتبندی نامتوازن | عبارتبندی بهتر |
|---|---|
| ضعیف، خوب، بسیار خوب، عالی، فوقالعاده | بسیار ضعیف، ضعیف، قابلقبول، خوب، بسیار خوب |
| ناراضی، خنثی، راضی، بسیار راضی، کاملاً خشنود | بسیار ناراضی، ناراضی، نه راضی و نه ناراضی، راضی، بسیار راضی |
هر سوال را پیش از انتشار پرسشنامه بازبینی کنید
پیش از انتشار پرسشنامه، هر سوال را از زاویه دید پاسخدهنده بخوانید. آیا گزاره در نخستین مرتبه خواندن قابلفهم است؟ آیا گزینههای پاسخ همه حالتهای منطقی را پوشش میدهند؟ آیا گزینه میانی متناسبی وجود دارد؟ آیا کلمهای در سوال میتواند پاسخدهنده را بهسمت پاسخ خاصی هدایت کند؟
یک بازبینی ساده پیش از انتشار میتواند از صرف زمان زیاد برای پاکسازی دادهها یا تفسیر پاسخهای مبهم جلوگیری کند.
هدف طیف لیکرت فقط جمعآوری تعداد زیادی پاسخ نیست؛ بلکه باید پاسخهایی جمعآوری شوند که بتوان آنها را با یکدیگر مقایسه، تحلیل و برای تصمیمگیری استفاده کرد.
مراحل اصلی طراحی سوالات طیف لیکرت
زمانی از طیف لیکرت استفاده کنید که مفهوم موردنظر را نتوان با یک سوال ساده اندازهگیری کرد؛ مفاهیمی مانند رضایت مشتری، تعلق خاطر کارکنان، کیفیت تجربه یادگیری یا میزان پذیرش یک سیاست جدید معمولاً از چند عامل مختلف تشکیل میشوند و برای سنجش دقیق آنها به مجموعهای از سوالات مرتبط نیاز دارید.
برای مثال، سوال «آیا از خدمات ما راضی هستید؟» برای درک عمیق رضایت مشتری کافی نیست. ممکن است مشتری از کیفیت محصول رضایت داشته باشد، اما از سرعت تحویل یا خدمات پس از فروش ناراضی باشد. بنابراین، بهتر است مفهوم کلی رضایت را به عوامل کوچکتر تقسیم کنید و برای هر عامل، یک گویه لیکرت جداگانه بنویسید.
| مفهومی که میخواهید اندازهگیری کنید | عوامل قابل سنجش | نمونه گزاره طیف لیکرت |
|---|---|---|
| تجربه مشتری | کیفیت محصول، قیمت، سرعت تحویل و پشتیبانی | از سرعت تحویل سفارش خود رضایت دارم. |
| تجربه کارکنان | محیط کار، مدیریت، قدردانی و وضوح مسئولیتها | احساس میکنم مسئولیتهای روزانه من بهروشنی تعریف شدهاند. |
| تجربه یادگیری | کیفیت محتوا، عملکرد مدرس و نحوه برگزاری دوره | محتوای دوره روشن و کاربردی بود. |
| تجربه کاربری | سهولت استفاده، سرعت دسترسی و وضوح مراحل | تکمیل فرم از ابتدا تا انتها آسان بود. |
هنگام طراحی پرسشنامه از ابتدا، مطالعه راهنمای اصول طراحی و ساخت پرسشنامه به شما کمک میکند پیش از نهاییکردن پرسشنامه، هدف، سوالها و گزینههای پاسخ را دقیقتر بررسی کنید.
گام اول: هدف پرسشنامه طیف لیکرت را مشخص کنید
ابتدا هدف پرسشنامه را بهطور دقیق مشخص کنید. پس از جمعآوری پاسخها میخواهید چه تصمیمی بگیرید؟ آیا قصد دارید تجربه مشتری را بهبود دهید، رضایت کارکنان را بسنجید، اثربخشی یک دوره آموزشی را ارزیابی کنید یا برداشت مخاطبان از یک محصول یا ایده جدید را بشناسید؟
هرچه هدف روشنتر باشد، نوشتن سوالات مناسب نیز سادهتر میشود.
برای مثال، اگر میخواهید میزان تمایل مشتریان به خرید اینترنتی یک محصول را بسنجید، میتوانید بپرسید:
«چقدر احتمال دارد این محصول را بهصورت آنلاین خریداری کنید؟»
گزینههای پاسخ میتوانند به این صورت باشند:
بسیار بعید، بعید، نه محتمل و نه بعید، محتمل، بسیار محتمل
اما اگر هدف شما سنجش فراوانی یک رفتار است، باید سوال را به شکل دیگری بنویسید:
«چند وقت یکبار این نوع محصول را بهصورت آنلاین خریداری میکنید؟»
گزینههای پاسخ میتوانند شامل موارد زیر باشند:
هرگز، بهندرت، گاهی اوقات، اغلب، همیشه
گام دوم: سوالات طیف لیکرت و گزینههای پاسخ را طراحی کنید
پس از تعیین هدف، سوالها و گزینههای پاسخ را بنویسید. یک سوال طیف لیکرت مناسب باید روشن، مشخص و خنثی باشد. گزینههای پاسخ نیز باید متوازن، قابلفهم و از نظر معنایی متمایز باشند.
یک قاعده ساده را رعایت کنید: هر سوال فقط باید یک مفهوم را اندازهگیری کند. چند عامل را در یک سوال قرار ندهید؛ زیرا در این حالت مشخص نخواهد بود پاسخدهنده دقیقاً درباره کدام عامل نظر داده است و تفسیر نتایج نیز دشوارتر میشود.
| عبارتبندی کمدقت | عبارتبندی بهتر |
|---|---|
| از محصول، پشتیبانی و سرعت تحویل رضایت دارم. | از سرعت تحویل سفارش خود رضایت دارم. |
| چقدر از کیفیت سفارش خود رضایت دارید؟ | از کیفیت محصولی که دریافت کردم رضایت دارم. |
| آیا دوره آموزشی عالی و کاربردی بود؟ | محتوای دوره آموزشی کاربردی بود. |
| آیا موافقید جلسات هفتگی ضروری هستند؟ | جلسات هفتگی به هماهنگی کارهای تیم من کمک میکنند. |
| آیا خرید اینترنتی این محصول را دوست دارید؟ | چقدر احتمال دارد این محصول را بهصورت آنلاین خریداری کنید؟ |
مطمئن شوید دو انتهای طیف با یکدیگر تعادل دارند. اگر گزینه «بسیار راضی» را ارائه میکنید، باید گزینه متناظر «بسیار ناراضی» نیز وجود داشته باشد. اگر از «کاملاً موافقم» استفاده میکنید، سمت دیگر طیف باید شامل «کاملاً مخالفم» باشد.
این تعادل، معنای مقیاس را برای پاسخدهنده روشنتر میکند و احتمال هدایت ناخواسته او به یک سمت طیف را کاهش میدهد.
قاعده طراحی: هر گویه لیکرت باید فقط یک مفهوم مشخص را اندازهگیری کند، با زبان خنثی نوشته شود، برچسبهای پاسخ متوازن داشته باشد و ترتیب گزینهها را ثابت نگه دارد. از سوالهای چندموضوعی، اعداد بدون توضیح و طیفهایی که گزینههای مثبت بیشتری نسبت به گزینههای منفی دارند، اجتناب کنید.
گام سوم: سوالات را پیش از انتشار پرسشنامه آزمایش کنید
پیش از ارسال پرسشنامه برای همه مخاطبان، سوالات را داخل تیم یا با گروه کوچکی از پاسخدهندگان آزمایش کنید. هدف این آزمایش فقط یافتن اشتباههای نگارشی نیست؛ باید مطمئن شوید افراد مختلف، سوالها و گزینههای پاسخ را به یک شکل درک میکنند.
پیش از انتشار، این پرسشها را بررسی کنید:
آیا سوال با یکبار خواندن قابلفهم است؟
آیا هر سوال فقط یک مفهوم را اندازهگیری میکند؟
آیا گزینههای پاسخ متوازن هستند؟
آیا گزینه میانی متناسبی در نظر گرفته شده است؟
آیا پاسخها پس از جمعآوری بهسادگی قابلتحلیل خواهند بود؟
این بازبینی ساده، کیفیت دادهها را پیش از شروع جمعآوری پاسخ افزایش میدهد و احتمال مواجهشدن با پاسخهای مبهم یا دشوار برای تفسیر را کاهش میدهد.
تحلیل نتایج پرسشنامه طیف لیکرت
پس از جمعآوری پاسخهای سوالات طیف لیکرت، باید گزینههای درجهبندیشده را به درکی روشن از روندها و تفاوتهای موجود تبدیل کنید. ارزش مقیاس لیکرت فقط به تعداد پاسخهای جمعآوریشده محدود نیست؛ مهمتر این است که بتوانید معنای این پاسخها را تفسیر کنید.
آیا بیشتر پاسخدهندگان با گزاره موافقاند؟ آیا میان گروههای مختلف تفاوت مشخصی وجود دارد؟ آیا مسئلهای در میان همه پاسخدهندگان دیده میشود یا فقط به یک گروه، شعبه یا بخش خاص مربوط است؟
سوالات طیف لیکرت دادههایی منظم، مرتب و قابلمقایسه تولید میکنند. در صورت نیاز میتوان گزینههای پاسخ را به مقادیر عددی تبدیل کرد؛ برای مثال، عدد ۱ را به «کاملاً مخالفم» و عدد ۵ را به «کاملاً موافقم» اختصاص داد.
بااینحال، در تحلیل نتایج نباید فقط به میانگین توجه کنید؛ زیرا نحوه توزیع پاسخها ممکن است جزئیات مهمی را نشان دهد که در یک عدد خلاصه دیده نمیشوند.
برای تحلیل دادههای طیف لیکرت میتوانید از شاخصهای زیر استفاده کنید:
فراوانی و درصد: نشان میدهد چند نفر و چه نسبتی از پاسخدهندگان هر گزینه طیف را انتخاب کردهاند. برای مثال، ممکن است ۴۲٪ کارکنان برای گزاره «در محیط کار احساس میکنم از تلاشهای من قدردانی میشود» گزینه «موافقم» را انتخاب کرده باشند. این شاخص برای مشاهده سریع و روشن توزیع پاسخها مناسب است.
میانگین حسابی: پس از تبدیل گزینههای طیف لیکرت به اعداد، جهت کلی پاسخها را نشان میدهد. برای مثال، میانگین رضایت از زمان پاسخگویی پشتیبانی ممکن است ۴٫۱ از ۵ باشد. از میانگین میتوان برای مقایسه سوالها یا بررسی تغییرات نتایج در طول زمان استفاده کرد، اما توزیع پاسخها نیز باید همزمان بررسی شود.
میانه: پاسخ میانی در میان دادههای مرتبشده را مشخص میکند. برای مثال، اگر میانه «نه موافقم و نه مخالف» باشد، تقریباً نیمی از پاسخها در آن نقطه یا پایینتر و نیمی دیگر در آن نقطه یا بالاتر قرار دارند. میانه زمانی کاربرد دارد که توزیع پاسخها نامتقارن باشد یا دادهها شامل مقادیر حدی باشند.
نما: گزینهای را نشان میدهد که بیش از سایر گزینهها انتخاب شده است. برای مثال، ممکن است رایجترین پاسخ «موافقم» باشد. نما زمانی مفید است که بخواهید متداولترین دیدگاه پاسخدهندگان را شناسایی کنید.
انحراف معیار: میزان پراکندگی پاسخها در اطراف میانگین را نشان میدهد. ممکن است میانگین رضایت بالا باشد، اما انحراف معیار نیز مقدار زیادی داشته باشد؛ این وضعیت نشان میدهد دیدگاه پاسخدهندگان تفاوت قابلتوجهی با یکدیگر دارد. از انحراف معیار برای بررسی میزان همگرایی یا اختلاف میان نظرها استفاده کنید.
مقایسه بخشها و گروهها: تفاوت پاسخها را براساس دستهبندیهایی مانند تیم، منطقه، شعبه یا مرحله سفر مشتری مشخص میکند. برای مثال، ممکن است رضایت کارکنان تازهاستخدامشده کمتر از کارکنان باسابقه باشد. این مقایسه کمک میکند فرصتهای بهبود مشخص را شناسایی کنید و فقط به نتیجه کلی متکی نباشید.
برای توضیح دقیقتر روش محاسبه این شاخصها، راهنمای محاسبه میانگین و درصد طیف لیکرت را مطالعه کنید.
مثال تحلیل یک سوال طیف لیکرت
فرض کنید گزاره زیر را در یک پرسشنامه رضایت کارکنان مطرح کردهاید:
«احساس میکنم مسئولیتهای روزانه من بهروشنی تعریف شدهاند.»
نتایج به این صورت به دست آمده است:
| گزینه پاسخ | درصد |
|---|---|
| کاملاً مخالفم | ۶٪ |
| مخالفم | ۱۴٪ |
| نه موافقم و نه مخالف | ۲۰٪ |
| موافقم | ۳۸٪ |
| کاملاً موافقم | ۲۲٪ |
در این مثال، ۶۰٪ شرکتکنندگان بهسمت موافقت گرایش دارند؛ زیرا گزینه «موافقم» یا «کاملاً موافقم» را انتخاب کردهاند.
بااینحال، ۲۰٪ پاسخدهندگان گزینه میانی را انتخاب کردهاند و مجموعاً ۲۰٪ نیز درجاتی از مخالفت را نشان دادهاند. بنابراین، نامشخصبودن مسئولیتها الزاماً مسئلهای عمومی برای تمام کارکنان نیست، اما همچنان به بررسی نیاز دارد؛ بهویژه اگر پاسخهای منفی در یک تیم، واحد یا شعبه خاص متمرکز شده باشند.
هنگام تحلیل نتایج طیف لیکرت فقط نپرسید «میانگین چقدر است؟». سوالهای زیر را نیز بررسی کنید:
پاسخها چگونه میان گزینههای مختلف توزیع شدهاند؟
کدام گزینه بیشتر از سایر گزینهها انتخاب شده است؟
آیا نتیجه یک گروه با سایر پاسخدهندگان تفاوت دارد؟
آیا نتایج در مقایسه با پرسشنامه قبلی بهبود یافتهاند؟
براساس یافتهها چه تصمیم عملی میتوان گرفت؟
در پرسلاین، بخش «گزارش» و «جدول نتایج» به شما کمک میکنند توزیع پاسخها را بررسی کرده و نتایج سوالها یا گروههای مرتبط را با یکدیگر مقایسه کنید. در صورت نیاز به تحلیلهای تکمیلی نیز میتوانید دادهها را با فرمت Excel یا CSV دریافت کرده و در نرمافزارهای آماری مانند SPSS بررسی کنید.
تحلیل طیف لیکرت فقط تبدیل گزینههای پاسخ به عدد نیست. باید جهت کلی دیدگاهها را بشناسید، تفاوتهای مهم را شناسایی کنید و یافتهها را به تصمیمی عملی تبدیل کنید؛ مانند بهبود یک خدمت، اصلاح یک سیاست، آموزش یک تیم یا بازطراحی یک تجربه.
تحلیل دادههای طیف لیکرت در SPSS
در پژوهشهای دانشگاهی یا مطالعاتی که به تحلیل آماری دقیقتری نیاز دارند، میتوانید پس از دریافت خروجی Excel یا CSV از پلتفرم پرسشنامه، دادههای طیف لیکرت را در SPSS تحلیل کنید.
گزینههای پاسخ معمولاً بهصورت عددی کدگذاری میشوند؛ برای مثال:
۱ = کاملاً مخالفم
۲ = مخالفم
۳ = نه موافقم و نه مخالف
۴ = موافقم
۵ = کاملاً موافقم
پس از واردکردن دادهها به SPSS، میتوانید از فراوانی و درصد برای بررسی توزیع پاسخها و از میانه یا نما برای شناسایی پاسخ ترتیبی شاخص استفاده کنید.
در صورتی که چند گویه مرتبط را بهعنوان یک مقیاس ترکیبی تحلیل میکنید یا قصد مقایسه نتایج گروههای مختلف را دارید، با توجه به طرح پژوهش و روش تحلیلی انتخابشده میتوان از میانگین و انحراف معیار نیز استفاده کرد.
برای مثال، اگر پرسشنامه رضایت کارکنان شامل چند گزاره با طیف لیکرت ۵ تایی باشد، میتوانید پاسخهای واحدهای مختلف را با یکدیگر مقایسه کنید یا رابطه میان وضوح مسئولیتها و رضایت کلی کارکنان را بررسی کنید.
نتایج باید با احتیاط تفسیر شوند؛ زیرا پاسخ یک گویه مستقل لیکرت، دادهای ترتیبی تولید میکند. بنابراین، میانگین یک گویه نباید بدون بررسی نحوه توزیع پاسخها تفسیر شود.
ماشینحساب طیف لیکرت؛ محاسبه میانگین و تحلیل نتایج
با استفاده از ماشینحساب زیر میتوانید پاسخهای طیف لیکرت را سریعتر تحلیل کنید. تعداد پاسخهای ثبتشده برای هر گزینه را وارد کنید یا مقادیر خام را از Excel یا Google Sheets در ابزار قرار دهید تا میانگین، میانه، نما، انحراف معیار و توزیع پاسخها محاسبه شود.
این ماشینحساب از طیفهای ۳، ۵ و ۷ گزینهای برای سنجش رضایت، موافقت، فراوانی، کیفیت و اهمیت پشتیبانی میکند. محاسبات داخل مرورگر انجام میشوند و دادههایی که وارد میکنید به سرور خارجی ارسال نمیشوند.
نتایج ماشینحساب طیف لیکرت را چگونه تفسیر کنیم؟
میانگین، جهت کلی پاسخها را نشان میدهد و توزیع پاسخها مشخص میکند چه تعداد از شرکتکنندگان هر یک از گزینههای مقیاس را انتخاب کردهاند. انحراف معیار نیز نشان میدهد پاسخها تا چه اندازه به یکدیگر نزدیک یا از هم پراکندهاند؛ هرچه مقدار آن بیشتر باشد، تفاوت دیدگاه پاسخدهندگان نیز بیشتر است.
برای تحلیل دادههای طیف لیکرت فقط به میانگین تکیه نکنید. ممکن است میانگین کلی مثبت باشد، اما توزیع پاسخها نشان دهد گروه مشخصی از پاسخدهندگان تجربهای منفی داشتهاند.
میانگین، توزیع پاسخها، میانه، نما و انحراف معیار را در کنار یکدیگر بررسی کنید و سپس آنها را براساس موضوع سوال و هدف پرسشنامه تفسیر کنید.
پرسلاین چگونه به طراحی و تحلیل پرسشنامههای طیف لیکرت کمک میکند؟
پس از مشخصکردن موضوع مورد سنجش و انتخاب طیف پاسخ مناسب، پرسلاین به شما کمک میکند تمام فرایند را مدیریت کنید؛ از ساخت سوال ها و جمعآوری پاسخها تا تحلیل نتایج و دریافت خروجی.
میتوانید از سوالات طیف لیکرت برای سنجش رضایت مشتری، تجربه کارکنان، ارزیابی دورههای آموزشی، تحقیقات بازار، پژوهشهای دانشگاهی و نظرسنجیهای داخلی استفاده کنید. گزارهها، برچسبهای پاسخ و تعداد درجات طیف نیز براساس هدف پرسشنامه قابل تنظیم هستند.
پرسشنامههای طیف لیکرت را بهصورت انعطافپذیر طراحی کنید
برای ساخت سوال های امتیازی و درجهبندیشده، میتوانید از نوع سوال «طیفی» استفاده کنید و سپس نحوه نمایش طیف به پاسخدهنده را انتخاب کنید.
نمایش عددی
در این حالت، درجات طیف بهصورت مقادیر جداگانه، مانند ۱ تا ۵ یا ۱ تا ۷، نمایش داده میشوند.
از نمایش عددی استفاده کنید زمانی که میخواهید:
تمام درجات موجود در طیف بهوضوح نمایش داده شوند.
مقایسه گزینهها برای پاسخدهنده آسانتر باشد.
یک طیف ۵ یا ۷ گزینهای ایجاد کنید.
احتمال انتخاب ناخواسته یک مقدار را کاهش دهید.
اسلایدر
در این حالت، طیف بهصورت یک نوار تعاملی نمایش داده میشود و پاسخدهنده با جابهجاکردن اسلایدر، مقدار مناسب را انتخاب میکند.
از اسلایدر استفاده کنید زمانی که میخواهید:
بازه گستردهتری مانند ۰ تا ۱۰ ارائه دهید.
شلوغی بصری سوال را کاهش دهید.
تجربه پاسخگویی تعاملیتری ایجاد کنید.
شدت یک نظر یا امتیاز را در بازهای گستردهتر اندازهگیری کنید.
زمانی که مشاهده تمام مقادیر موجود برای پاسخدهنده اهمیت دارد، نمایش عددی را انتخاب کنید. زمانی که طیف بازه گستردهتری دارد و نمایش بصری فشردهتری نیاز است، اسلایدر میتواند گزینه مناسبتری باشد.
همچنین میتوانید بهجای ساخت کامل پرسشنامه از ابتدا، یکی از نمونه پرسشنامههای آماده را بهعنوان نقطه شروع انتخاب کنید و سپس سوالها، برچسبها و گزینههای پاسخ را تغییر دهید.
نتایج طیف لیکرت را در بخش گزارش بررسی کنید
پس از جمعآوری پاسخها، وارد فاز «گزارش» شوید و از بخش « نمودارها»، نتایج هر سوال طیف لیکرت را بررسی کنید.
«جدول فراوانی» موارد زیر را نشان میدهد:
تعداد پاسخهای ثبتشده برای هر درجه طیف
درصد پاسخدهندگانی که هر گزینه را انتخاب کردهاند
توزیع کلی پاسخها
میانگین، میانه و نما، در موارد قابل محاسبه
انحراف معیار و واریانس
این شاخصها باید در کنار یکدیگر تفسیر شوند. ممکن است میانگین، نتیجه کلی مثبتی را نشان دهد، اما توزیع پاسخها مشخص کند که گروه خاصی از پاسخدهندگان تجربهای منفی داشتهاند.
در بخش «جدول نتایج» نیز میتوانید پاسخهای هر فرد را بهصورت جداگانه مشاهده کنید، فیلترهای موردنیاز را اعمال کنید و پاسخهای گروههای مختلف مخاطبان را بررسی کنید.
برای تحلیل بیشتر از نتایج خروجی بگیرید
در پرسلاین میتوانید پاسخهای پرسشنامه را با چند فرمت مختلف دریافت کنید:
| فرمت فایل | کاربرد پیشنهادی |
|---|---|
| Excel (.xlsx) | مشاهده، سازماندهی و تحلیل نتایج در نرمافزارهای صفحهگسترده |
| CSV (.csv) | انتقال دادهها به ابزارهای دیگر، پایگاههای داده یا سامانههای گزارشگیری |
| SPSS (.sav) | ادامه تحلیل آماری بهصورت مستقیم در SPSS |
پنجره خروجی شامل گزینه «فیلترهای اعمالشده» نیز هست. با فعالکردن این گزینه، فایل خروجی فقط پاسخهایی را در بر میگیرد که با فیلترهای فعال در «جدول نتایج» مطابقت دارند.
پیش از تولید فایل، تعداد پاسخهایی که در خروجی قرار خواهند گرفت نیز در پنل نمایش داده میشود؛ برای مثال: تعداد پاسخهای خروجی: ۲۰۰
این اطلاعات کمک میکند پیش از دریافت دادهها مطمئن شوید فیلترها و محدوده خروجی بهدرستی انتخاب شدهاند.
دریافت خروجی از نتایج فیلترشده در موارد زیر کاربرد دارد:
مقایسه واحدها، تیمها یا شعبهها
تحلیل جداگانه مشتریان جدید و مشتریان باسابقه
بررسی پاسخهای یک منطقه یا گروه مشخص از مخاطبان
مقایسه دورههای مختلف گزارشگیری
ادامه تحلیل در Excel، SPSS یا ابزارهای خارجی دیگر
دادههای پرسشنامه را به سایر فرایندهای کاری متصل کنید
بسته به کاربری پرسلاین، میتوانید دادههای پرسشنامه را به ابزارهایی مانند Google Sheets و Zapier متصل کنید.
این اتصالها به تیمها کمک میکنند پاسخها را به اشتراک بگذارند، اقدامات پیگیری را خودکار کنند و دادههای پرسشنامه را در فرایندهای کاری موجود به کار بگیرند.
با پرسلاین: میتوانید سوالهای طیفی ایجاد کنید، آنها را بهصورت عددی یا اسلایدر نمایش دهید، توزیع پاسخها را در بخشهای «گزارش» و «جدول نتایج» تحلیل کنید، فیلترهای موردنیاز را اعمال کنید و پاسخهای انتخابشده را با فرمت Excel، CSV یا SPSS دریافت کنید.
پرسشنامه خود را بهسادگی به اشتراک بگذارید
پس از آمادهشدن پرسشنامه، میتوانید آن را از طریق لینک مستقیم یا کد QR به اشتراک بگذارید، در وبسایت خود قرار دهید یا از طریق کمپین ایمیلی یا صفحه فرود منتشر کنید.
هرچه فرایند پاسخگویی برای شرکتکنندگان سادهتر باشد، فرصت بیشتری برای جمعآوری دادههای روشن و قابلتحلیل خواهید داشت.
برای اجرای مراحل توضیحدادهشده در این راهنما، میتوانید در پرسلاین یک نظرسنجی آنلاین بسازید، سوالهای طیف لیکرت متناسب با هدف خود را به آن اضافه کنید و نتایج را در همان پلتفرم تحلیل کنید.
چطور یک پرسشنامه آنلاین طیف لیکرت بسازیم؟
برای ساخت یک پرسشنامه طیف لیکرت کاربردی، مراحل زیر را دنبال کنید:
۱. مفهوم یا تصمیم موردنظر را مشخص کنید.
دقیقاً تعیین کنید پس از مشاهده نتایج میخواهید چه موضوعی را ارزیابی کنید یا چه تصمیمی بگیرید؛ مانند سنجش رضایت مشتری، تجربه کارکنان یا کیفیت یک دوره آموزشی.
۲. مفاهیم کلی را به عوامل مشخص تقسیم کنید.
برای مثال، رضایت مشتری را میتوان به کیفیت محصول، قیمت، سرعت تحویل و عملکرد پشتیبانی تقسیم کرد.
۳. برای هر عامل یک گزاره روشن بنویسید.
هر گزاره باید فقط یک موضوع را اندازهگیری کند و برای پاسخدهنده بدون توضیح اضافی قابلفهم باشد.
۴. جهت مناسب مقیاس را انتخاب کنید.
مشخص کنید به طیف دوقطبی، مانند «بسیار ناراضی» تا «بسیار راضی»، نیاز دارید یا طیف تکقطبی، مانند «هرگز» تا «همیشه».
۵. تعداد درجات طیف را تعیین کنید.
براساس میزان جزئیات موردنیاز، مقیاس ۳، ۴، ۵ یا ۷ گزینهای را انتخاب کنید. برای بسیاری از پرسشنامههای سازمانی، طیف ۵ گزینهای میان سادگی و جزئیات تعادل مناسبی ایجاد میکند.
۶. برای گزینهها برچسبهای روشن و متوازن بنویسید.
دو انتهای طیف باید از نظر شدت با یکدیگر متناسب باشند و معنای گزینه میانی نیز بهروشنی مشخص شود.
۷. سوالها را با گروه کوچکی آزمایش کنید.
پیش از انتشار عمومی، بررسی کنید که افراد مختلف گزارهها و گزینههای پاسخ را به یک شکل درک میکنند.
۸. پرسشنامه را منتشر و به اشتراک بگذارید.
روش انتشار را متناسب با مخاطبان انتخاب کنید و مسیر دسترسی و پاسخگویی را تا حد امکان ساده نگه دارید.
۹. توزیع پاسخها و شاخصهای مرتبط را بررسی کنید.
علاوه بر میانگین، فراوانی، درصد، میانه، نما و میزان پراکندگی پاسخها را نیز تحلیل کنید.
۱۰. در صورت نیاز، دادهها را برای تحلیل بیشتر دریافت کنید.
برای مقایسه گروهها یا اجرای تحلیلهای آماری تکمیلی، نتایج را به ابزارهایی مانند Excel یا SPSS منتقل کنید.
در پرسلاین میتوانید پرسشنامه را از ابتدا بسازید یا یکی از نمونه پرسشنامههای آماده را انتخاب کرده و سوالها، گزارهها و برچسبهای طیف را متناسب با هدف خود تغییر دهید.
ساخت پرسشنامه طیف لیکرت در پرسلاین
سوالات متداول درباره طیف لیکرت
طیف لیکرت چیست؟
طیف لیکرت روشی برای اندازهگیری نگرشها و دیدگاهها با استفاده از مجموعهای از گزارهها و گزینههای پاسخ درجهبندیشده است. این گزینهها معمولاً از «کاملاً مخالفم» تا «کاملاً موافقم» امتداد دارند.
هر سوال مستقل یک «گویه لیکرت» نامیده میشود. یک مقیاس لیکرت کامل از چند گویه مرتبط تشکیل میشود که امتیازهای آنها برای اندازهگیری مفهومی مشخص، مانند رضایت مشتری یا تعلق خاطر کارکنان، با یکدیگر ترکیب میشوند.
طیف لیکرت ۵ گزینهای چیست؟
طیف لیکرت ۵ گزینهای شامل پنج گزینه پاسخ است و معمولاً یک گزینه میانی دارد.
یک نمونه رایج از گزینههای آن عبارت است از:
کاملاً مخالفم، مخالفم، نه موافقم و نه مخالف، موافقم، کاملاً موافقم
این مقیاس در پرسشنامههای رضایت مشتری، رضایت کارکنان، ارزیابی دورههای آموزشی و نظرسنجیهای سنجش دیدگاه کاربرد زیادی دارد.
تفاوت طیف لیکرت ۳، ۵ و ۷ گزینهای چیست؟
تفاوت اصلی طیفهای لیکرت ۳، ۵ و ۷ گزینهای در تعداد گزینههای پاسخ و میزان جزئیاتی است که در اختیار پاسخدهنده قرار میدهند.
طیف ۳ گزینهای برای دریافت یک برداشت کلی و سریع مناسب است. طیف ۵ گزینهای میان سادگی پاسخگویی و جزئیات لازم برای تحلیل تعادل ایجاد میکند. طیف ۷ گزینهای زمانی کاربرد دارد که بخواهید تفاوتهای ظریفتری میان درجات یک دیدگاه یا احساس شناسایی کنید.
طیف لیکرت باید چند گزینه داشته باشد؟
تعداد مشخصی وجود ندارد که برای همه پرسشنامهها مناسب باشد. انتخاب تعداد گزینهها به هدف سوال، مخاطبان و میزان جزئیات موردنیاز برای تحلیل بستگی دارد.
برای یک پرسشنامه کوتاه که فقط جهت کلی دیدگاهها را بررسی میکند، طیف ۳ گزینهای ممکن است کافی باشد. طیف ۵ گزینهای برای بیشتر پرسشنامههای رضایت و موافقت انتخابی کاربردی است. طیف ۷ گزینهای نیز میتواند برای پژوهشها و مطالعات نیازمند پاسخهای دقیقتر مناسب باشد.
آیا طیف لیکرت همان سوال بله یا خیر است؟
خیر. سوال بله یا خیر فقط دو پاسخ در اختیار مخاطب قرار میدهد، اما طیف لیکرت درجات مختلف موافقت، رضایت، فراوانی یا احتمال را اندازهگیری میکند.
بنابراین، زمانی که شدت یک دیدگاه اهمیت دارد و نمیخواهید پاسخ را فقط به پذیرش یا رد محدود کنید، طیف لیکرت انتخاب مناسبتری است.
نتایج طیف لیکرت را چگونه تحلیل کنیم؟
نتایج طیف لیکرت را میتوان با استفاده از فراوانی و درصد پاسخها و در شرایط مناسب با شاخصهایی مانند میانه، نما، میانگین و انحراف معیار تحلیل کرد.
در تحلیل نتایج فقط به میانگین تکیه نکنید. توزیع پاسخها و تفاوت میان گروههای مرتبط، مانند مشتریان جدید و قدیمی یا تیمهای مختلف سازمان، ممکن است اطلاعاتی نشان دهد که در میانگین کلی دیده نمیشوند.
آیا میتوان پرسشنامه طیف لیکرت ۵ گزینهای را بهجای Word یا PDF بهصورت آنلاین ساخت؟
بله. میتوانید پرسشنامه طیف لیکرت ۵ گزینهای را بهصورت آنلاین بسازید، لینک آن را برای مخاطبان ارسال کنید، پاسخها را جمعآوری کنید و نتایج را آسانتر تحلیل کنید.
در پرسلاین میتوانید کار را با نمونه پرسشنامه رضایتسنجی مشتری یا نمونه پرسشنامه رضایتسنجی کارکنان آغاز کنید و سپس سوالها و گزینههای پاسخ را متناسب با هدف پرسشنامه تغییر دهید.